9 Recensie blogger Theonlymrsjo (19-04-2022)

Het ritme van Adam Bösch

Geschiedenis …… Ik had er op de middelbare school he-le-maal niets mee. Ik vond het een saaie opsomming van feitjes en jaartallen uit het verleden. Waarom zou ik dat moeten weten? Nee, ik hield mij liever bezig met Griekse grammatica en het ontleden van natuurkundige kwesties. Ach ja, jeugdige onbezonnenheid zal ik het nu maar noemen. Inmiddels weet ik beter en onderstreep ik juist het belang van kennis nemen van “vroeger”. Zonder enig historisch besef is het leven in onze tegenwoordige tijd een stuk lastiger te begrijpen.

En geschiedenis kan ook echt boeiend zijn. Heb jij wel eens een stamboom van jouw familie laten maken? En dan bedoel ik niet tot ongeveer de grootouders, maar veel verder terug naar eerdere generaties? Je zou dan best eens tot verrassende ontdekkingen kunnen komen over wat er zich in jouw familie allemaal heeft voorgedaan. Dat is ook de grondslag van de serie Verborgen verleden van de NTR, waarin bekende Nederlanders op zoek gaan naar hun familiegeschiedenis. Regelmatig komt zo’n zoektocht uit in Veenhuizen maar even zo vaak ligt het verhaal heel ergens anders.

Zo ook in de familie van Frits Bosch. Hij stuitte tijdens een stamboomonderzoek op zijn voorvader Adam Bösch. Van het een kwam het ander en uiteindelijk kon het niet anders dan dat zijn onderzoek leidde tot een boek. Bosch heeft daarbij gekozen voor de vorm van een historische roman, waardoor het geheel niet zo zeer een feitelijk verslag is, maar een fijn leesbaar relaas van de belevenissen van Adam. Ik heb het hier over De Tromslager, uitgegeven bij Uitgeverij de Brouwerij | Brainbooks.

Adam is in de tweede helft van de 18e eeuw geboren in Zwitserland. De eerste jaren van zijn leventje trekt hij veel op met zijn grootvader, die hem veel leert over de stand van de sterren en over vissen. Helaas overlijdt zijn grootvader als Adam 7 jaar oud is. Hij heeft niet een heel gemakkelijke jeugd, maar gelukkig is daar oom Elias die hem tipt om naar Holland te gaan om deel te nemen aan het Staatse leger. En net zoals Jan Klaassen (uit het beroemde liedje van Rob de Nijs) tijdens de Tachtigjarige oorlog, houdt Adam helemaal niet van het krijgsgeweld, maar hij is wel een ontwikkelde en ervaren muzikant. Hij wordt aangesteld als tromslager. In het leger worden met trommelslagen instructies doorgegeven aan de strijdende troepen, over hun positie, over de richting waarin de aanval ingezet wordt, over het risiconiveau van de bedreigingen door de vijand enzovoorts. Ik vond het fascinerend om te lezen hoe de wereld en de strijdmacht in die tijd in elkaar stak, met name ook wat betreft de vele nationaliteiten die met elkaar optrokken.

De ondertitel “Gedeserteerd uit het leger van Napoleon” geeft al aan dat het leven van Adam niet alleen maar rozengeur en zonneschijn was. Dat geldt voor zijn persoonlijke leven, wat betreft relaties, gezondheid en veiligheid, maar het geldt ook meer algemeen. Het is een harde tijd van oorlogen, armoede en kindersterfte. Tijdens het lezen van deze roman dringt weer extra door wat er in de loop van de geschiedenis allemaal in Europa is gebeurd, hoeveel verschuivingen in macht en grenzen zich hebben voorgedaan.

Dat had ik ook tijdens het lezen van Beter wordt het niet van Caroline de Gruyter (Uitgeverij De Geus). Daarin wordt vanuit historisch perspectief de vergelijking gemaakt tussen het Habsburgse Rijk en de Europese Unie. Je ziet daar steeds mooi terug de verschuivingen in macht en regio’s in de loop der tijden. Het heeft mijn kijk op die (grote) regio verbreed en verdiept. Had ik voor dat boek nog het “excuus” dat het niet om mijn eigen regio of land gaat, dat ligt bij De Tromslager beduidend anders. Het levensverhaal van Adam Bösch was dan ook een mooie manier om een aantal historische ontwikkelingen weer op een rijtje te krijgen.

Na enerverende tijden in het Staatse leger en daarna tegen wil en dank een periode in het Bataafse leger volgt er zijn besluit om te deserteren. Hij heeft tijdens zware gevechten dermate ernstige trauma’s opgelopen dat deserteren voor hem de enige optie lijkt. Daarmee loopt hij uiteraard niet te koop, dus volgen er jaren van diep weggestopte angst op ontmaskering. Zelfs zijn vrouw Grietje weet er lange tijd niets van.

Waar Jan Klaassen de trompetter marcheerde van Den Helder tot Den Briel, is de tocht van Adam Bosch eigenlijk andersom. Uiteindelijk belandt hij namelijk met vrouw en kinderen in en nabij Den Helder, waar hij wordt aangesteld om onder andere geboorte- en overlijdensakten op te stellen en te ondertekenen. Best een secuur werkje, dat opstellen van geboorteakten. Dat merk je al meteen bij zijn eigen achternaam (Bösch) en die van de schrijver (Bosch). Een vergissing is zo gemaakt. In de roman zie je zelfs ook Bos en Van den Bos als achternamen voorbijkomen. In mijn eigen familie heeft een deel de achternaam Dobbinga en een ander deel Dobbenga. Dat is simpelweg het gevolg van een verschrijving door de ambtenaar van de burgerlijke stand (en je begrijpt natuurlijk wel dat de enige juiste schrijfwijze Dobbinga is.

Naast het geheim van het deserteren draagt Adam nog wel meer geheimen met zich mee.  Het maakt zijn leven er zeker niet minder boeiend door. Misschien is deze zoektocht door schrijver Frits Bosch voor jou ook wel een aansporing om eens in de familie-archieven te duiken. Laat je het mij weten als jij ook stuit op een zo tot de verbeelding sprekende geschiedenis?

Veel leesplezier!

8 Boekbespreking Paul Custers voor De spiegel van Saul (24-03-2022)

De Tromslager; een historische vertelling over (on)menselijkheid

Oorlogen, oorlogsmisdaden, vluchtelingen, asielzoekers, deserteurs, slagvelden, hongersnoden, armoede, vreemdelingenlegioen, epidemieën. Een verdrietige opsomming die voor iedereen ‘tastbaar’ wordt door de recente gebeurtenissen in onze wereld. En dan is er natuurlijk ook die andere reeks: Vluchtcorridors, besprekingen over wapenstilstand en misschien wel vrede, opvang van vluchtelingen, eten en onderdak voor strijders en voor mensen die de dood in de ogen zien, veiligheid en huiselijkheid bieden waaraan het zo lang en zo heftig heeft ontbroken. Naastenliefde, menselijkheid. Die opsomming kennen we ook zo heel goed. U denkt vast dat het in De Tromslager*) gaat over de oorlog in Oekraïne, in Europa dus. En dat zou zo maar kunnen. Maar nee, in De Tromslager gaat het over gebeurtenissen van zo’n 200 jaar geleden. Auteur Frits Bosch heeft de historische vertelling geschreven nadat hij in een stamboomonderzoek zijn Zwitserse voorvader Adam Bösch (1762-1824) tegenkwam. Die werd tromslager in het Staatse leger en heeft minstens meegemaakt wat ik hiervoor benoemde. Ik vermoed dat de auteur bij het schrijven zich niet heeft kunnen onttrekken aan gedachten die zich nu aan zoveel mensen opdringen en zorgen voor veel verdriet en onveiligheid in onze wereld. (Hoewel hij het manuscript inleverde voordat Rusland….) Frits Bosch is erin geslaagd om de grote ontwikkelingen te vertalen in kleine, intieme en concrete gebeurtenissen en daden. Daarmee brengt hij voor de lezers van De Tromslager heel dichtbij wat we via de media en op ‘enige afstand’ meemaken. Ik bedenk dat hij daarin ook zo goed slaagt omdat hij psycholoog is. Hij benoemt dat wat er met zijn voorvader en zijn makkers gebeurt niet in termen als PTSS, dissociatie of ander psychisch lijden. Hij beschrijft gewoon wat er tussen mensen gebeurt in extreme omstandigheden. Hij beschrijft wat er in het dagelijks leven van iedereen toen, en van u en ik nu, zomaar kan veranderen, ten goede en ten kwade. Hij beschrijft hoe mensen proberen om er het beste van te maken ook al lijkt alles verloren. Is het daarmee een optimistische of pessimistische historische vertelling? Ik durf het niet te zeggen. Misschien wel omdat ik bang ben voor een bepaalde conclusie . Wat ik wel wil vertellen is dat de lezer midden in het verhaal staat, vanaf de eerste regel.

7 Recensie Margot Poll voor de NRC (27-01-2022)

‘Psycholoog Frits Bosch zocht net als velen zijn stamboom uit en stuitte op zijn stamvader, de Zwitser Adam Bösch (1762-1824). In de mooi opgezette historische roman De Tromslagerbeschrijft Bosch hoe de toen 25-jarige Bösch besloot naar Nederland te gaan om zich aan te sluiten bij het Staatse leger. Omdat hij niet wilde schieten, werd hij ‘tromslager’ wat inhoudt dat hij het loopritme van de soldaten als ook de bevelen van de generaal met tromslagen moest aangeven. De goed geschreven en gedocumenteerde roman leest als een jongensboek; hoe Bösch eerst met zijn compagnie de stad Grave moet verdedigen en later deel uitmaakt van het Bataafse leger nadat in Nederland de Bataafse Republiek was uitgeroepen. Hij vecht dan niet langer tegen de Fransen, maar met de Fransen. Ondertussen heeft het Franse leger een nieuwe opperbevelhebber gekregen: de 25-jarige Napoleon Bonaparte. In een gevecht bij Bergen tegen de Russen en de Engelsen raakt Bösch zwaargewond aan zijn rechterbeen en als hij ‘Marinus met de bebloede zaag’ op hem af ziet komen, jaagt hij hem weg. Het beeld van die bebloede zaag blijft hem in nachtmerries achtervolgen. Niet lang daarna besluit hij met een vriend te deserteren al kost hem dat zijn loon, zijn pensioen en vooral zijn goede naam. Die naam houdt hij een tijd angstvallig verborgen – zelfs voor zijn toekomstige vrouw voor wie hij ook verzwijgt al getrouwd te zijn en een dochtertje te hebben. Zijn leven overdenkend komt hij tot de conclusie dat hij slechts een ‘tinnen soldaatje van Napoleon’ is geweest. Een goede reden om zijn desertie niet langer als een daad van lafheid maar als een daad van verzet te zien. Zo eindigt de jongensdroom van Bösch in Den Helder waar hij met zijn vrouw en drie kinderen Bosch (zonder umlaut) zijn laatste jaren slijt zonder dat hij ooit zijn dochter uit zijn eerste huwelijk nog heeft gezien. Tenminste, niet dat zijn afstammeling heeft kunnen ontwaren’.

6 Gedeserteerd uit het leger van Napoleon

Recensie Kees de Bakker voor NBD Biblion

Omdat de in 1762 geboren Adam Bösch in het Zwitserse plaatsje Stein nauwelijks onderwijs geniet, gaat hij al vroeg de wijde wereld in en komt terecht bij de Zwitserse garde in Breda. Daar wordt hij tromslager bij het Bataafse leger en maakt de verschrikkingen van de Russenoorlog aan Franse zijde mee in Noord-Holland in 1799. Als hij gewond raakt aan zijn been dreigt amputatie, maar het kan worden gespalkt en herstelt. In Haarlem ontmoet hij zijn tweede vrouw Grietje. De eerste verliet hem in het kielzog van het leger. In Frankfurt deserteert hij met lotgenoot Lodewijk Knotter. Hij gaat terug naar Haarlem, trouwt met Grietje en krijgt een baan bij koning Lodewijk Napoleon, broer van de keizer. De koning maakt een generaal pardon bekend voor alle deserteurs. Adam en Grietje verhuizen naar Den Helder. Na werk als dagloner wordt hij door schout Pieter Korff gevraagd politieman te worden. Hij is gauw moe en zijn hart klopt onregelmatig. Hij sterft in 1824. Grietje legt op zijn graf een roze schelp, die hij haar gaf op het strand. Een liefdevolle, vlot geschreven roman over de stamvader van de auteur.

Recensie Beauty & books (20-12-2021)

‘Het verhaal is super goed geschreven. Dat Frits kan schrijven wordt al gauw duidelijk bij het lezen van de eerste paar zinnen van het boek. Het boek leest als een trein. We hebben het boek binnen no-time uitgelezen Het was echt niet mogelijk om het boek weg te leggen. Een auteur van de historisch boek kan de mist in gaan met zijn boek als hij het verhaal te wetenschappelijk maakt. Dat gebeurt heel vaak bij historische boeken. Ook gebeurt het vaak dat auteurs vaak een zware lectuur ervan maken i.p.v voor een makkelijke schrijfstijl te kiezen. Heel weinig auteurs kunnen een verhaal die met geschiedenis te maken hebben luchtig verwerken. Dat is precies wat de auteur hier heeft gedaan. In de inleiding vertelt de auteur dat hij veel research heeft gedaan en archieven heeft geraadpleegd. Dat is ook moeilijk werk om te doen als een auteur. De verwerking daarvan is erg goed gedaan. Het boek blikt in het leven van Adam Bosch. Hij leefde in een periode van 1762-1824. In de periode werd een groot deel van de bevolking geteisterd door oorlog, armoede en epidemieën, kindersterfte en analfabetisme. Je volgt stap voor stap zijn leven. Zijn leven is echt uitgebreid en goed beschreven. Alles klopt aan dit boek: de dialogen, het verhaal, schrijfstijl. De auteur blikt goed in het leven van Adam Bosch. Je leert veel over Adam in het verhaal. Wat een meesterwerk heeft de auteur geleverd. Het boek is zeer boeiend geschreven. Het boek leest als een trein. Voor je het beseft heb je het boek binnen no-time verslonden. Een boek over geschiedenis maar dan op een interessante wijze geschreven. Zeker een aanrader voor iedereen. Dit boek krijgt vijf sterren.

4 Een voorouderverhaal om te smullen.

Recensie van Marianne Janssen op Leeskost (16-12-2021)

Als in 1762 in het Zwitserse dorp Stein de kleine Adam Bösch wordt geboren, ziet zijn toekomst er niet rooskleurig uit. Sinds de vijftiende eeuw hebben zijn voorouders gewerkt als dagloner en leidden daarmee een leven vol hard werken, armoede, oorlogen en epidemieën. Adam wil meer. Als hij zevenentwintig is reist hij naar de Zuidelijke Nederlanden en gaat er in dienst bij het leger. Hij wordt tromslager.

Jaren later woont zijn nazaat Frits Bosch in het Nederlandse Haarlem. Hij gaat op zoek naar de geschiedenis van zijn voorouders en stuit op de trommelslager. Hij reist terug in de tijd, via archieven, gemeentehuizen, kerken met doopboeken, gegevens uit de burgerlijke stand… Overal waar Adam Bosch gedurende zijn leven sporen heeft nagelaten, duikt zijn achter- achterkleinzoon op. En zet het verhaal van overgrootvader Adam op schrift voor zijn nakomelingen.

Wat doet een tromslager eigenlijk? Aanvankelijk dacht ik, als lezer, dat zo iemand voor de troepen uitliep en de maat op zijn trommel sloeg. Dat om de troepen achter hem fit en in het gareel te houden. Een beetje zoals je muzikanten ziet die bij de Vierdaagse meelopen. Fout en simplistisch. Helemaal fout. Een tromslager als Adam is een man die de communicatie in het leger beheerst. Citaat: De tromslager is belangrijk om, via muzikale signalen, commando’s van de bevelhebber over een grotere afstand door te geven aan de manschappen. Dat is ook de reden waarom de vijand hem probeert uit te schakelen. Zonder tromslager kan de leiding niet communiceren met de troepen. Voor elk commando staat een bepaald signaal: alarm, appel, rapport, geef acht, brand, ten aanval of looppas. De tromslager kent al die bevelen, de soldaten herkennen ze ook. Daarbij – en daar is dan toch de vierdaagse – geeft de tromslager met zijn trom (samen met de blazers) het looptempo aan. Vaandelmars, taptoe of volkslied worden ook door de tromslager begeleid.

Voorin het boek staat een mooi citaat uit een Catalaanse legende, waarin verhaald wordt hoe de wanden van een bergketen het geluid van de trommels weerkaatsten. Het echode tussen de bergen, de vijand dacht daardoor dat de manschappen van de tegenstander met vele duizenden meer waren dan in werkelijkheid. Oók een mooi effect van de trommels in het leger.

Frits Bosch (1952) is geboren en getogen in Haarlem. Hij studeerde psychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Daarbij speelde hij als bassist in verschillende coverbands. Hij is actief in de beweging die zich afzet tegen de bezuinigingen van de overheid in de GGZ. In 2017 sloot hij zijn praktijk en debuteerde met het autobiografische Help, de psycholoog verzuipt. Deze historische roman is zijn tweede boek.

De auteur heeft het leven van voorouder Adam zo goed mogelijk gereconstrueerd. ’s Mans huwelijk, zijn problemen, zijn angst gevonden te worden nadat hij gedeserteerd was uit Napoleons leger… Zijn kleinzoon heeft als psycholoog inlevingsvermogen genoeg.

En toch… Het verhaal an sich is boeiend, maar toch af en toe wat schools geschreven. Niet zo verhalend als mooi zou zijn. Af en toe wat droog. Desondanks is het verhaal over het bestaan van een tromslager in het leger opmerkelijk genoeg om met genoegen uit te lezen. Niet iedereen is een romancier. Bosch’ speurtocht maakt het boek plezierig genoeg om te lezen.

3 Een interessante  familiegeschiedenis…maar zoveel meer!

Recensie van Pierre MG Peeters op Hebban (12-12-2021)

In ‘De tromslager – Gedeserteerd uit het leger van Napoleon’ beschrijft auteur Frits Bosch de levensgeschiedenis van zijn op 15 september 1762 in Stein geboren stamvader Adam Bösch.

Van oudsher was de boerenfamilie Bösch aan de slag als dagloner in het Zwitserse graafschap Toggenburg. Adam had een goede band met zijn grootvader die hem veel over vroeger vertelde, hem leerde vissen en respect bijbracht voor de natuur. Na diens dood erft Adam zijn riem met mes evenals een buideltasje met visgerief. Adam zal dit in zijn verdere leven veelvuldig gebruiken en blijvend koesteren tot aan zijn dood in 1824.

Op zijn 27e slaat Adam op aanraden van zijn oom Elias een ander pad in, reist af naar Zuidelijk-Nederland waar hij als huursoldaat bij het Staatse leger aansluit en een carrière als tromslager start. Later dient hij tegen wil en dank in het Bataafse leger, staat zelfs oog in oog met keizer Napoleon en beslist uiteindelijk om te deserteren. Tot het Generaal Pardon in 1806 moest hij steeds op zijn hoede zijn om niet ontmaskerd te worden, wat hem echter niet tegenhield een gezin te stichten en hij ultiem als ‘dienaar van politie’ aan de slag kon.

Het staat buiten kijf dat Frits Bosch heel wat opzoekingswerk heeft verricht en plaatsen bezocht om uiteindelijk een mooi, interessant, aangrijpend en leerrijk tijdsdocument af te leveren.

Ik heb genoten van dit meeslepende boek waarin de figuur van Adam Bösch met alle egards wegloopt en historische figuren als Keizer Napoleon en diens broer Koning Lodewijk Napoleon slechts een vermelding in de kantlijn te beurt valt.

Door dit boek stak ik ook heel wat op over de Nederlandse geschiedenis, hoe een leger in elkaar zat en op welke manier men aan oorlogsvoering deed. Ik stond versteld van de belangrijkheid van een tromslager. Ik was van mening dat trommelaars meeliepen om het moreel van de soldaten tijdens gevechten aan te zwengelen, maar niets is minder waar. Een trommelaar was een spilfiguur die het loopritme aangaf en door speciale roffels en tromslagen commando’s op grote afstand doorgaf aan de soldaten tijdens de gevechten.

Frits Bosch heeft een vlotte meeslepende spannende en beschrijvende schrijfstijl. Het boek boeide van begin tot einde en ik kon mij helemaal inleven in de gebeurtenissen en zag alles als in een film voor mijn ogen afspelen.

Op een heel warme, menselijke manier verraste en ontroerde de auteur mij hoe hij het lijden en de ontberingen van het volk beschreef, maar evenzeer met het plezier dat men beleefde en met het weinige dat men maar bezat toch een fijn en gelukkig leven kon leiden. Het was gelukkig niet altijd kommer en kwel. Dit stemde mij toch tot nadenken over de manier waarop wij nu leven.

Leuk vond ik hoe de auteur onderwerpen als trouw, eerbied, vertrouwen, liefde, doorzettingsvermogen en het maken van keuzes in zijn boek heeft verwerkt. Achter in het boek is een interessante literatuurlijst opgenomen.
Ik kan dit boek aan iedereen die geïnteresseerd is in geschiedenis en in Napoleon in het bijzonder aanraden.
Dit prettig leesbare boek met heel wat achtergrondinformatie waardeer ik graag met vier sterren.

2 Boeiende reconstructie van het leven van een voorvader 

Recensie Met de neus in de boeken  door Marjon Nooij  (10-12-2021)

‘Tijdens genealogisch onderzoek in archieven naar de stamboom van zijn familie, stuitte Frits Bosch op zijn Zwitserse voorvader die als huursoldaat heeft gediend in het Staatse leger tegen de Fransen en later in het Bataafse leger onder Napoleon. Zo werd het idee geboren om De Tromslager te schrijven; een historische roman, over het leven van Adam Bösch (1762-1824), gebaseerd op waargebeurde feiten.
Niet alleen is deze roman gebaseerd op de levensloop van Adam, Bosch heeft ook onderzoek gedaan naar zijn bloedverwanten en de personen die een belangrijke rol hebben gespeeld tijdens zijn leven. De meeste personages in het boek hebben dan ook echt geleefd en waren belangrijk in het leven van Adam. Concreet historisch feitenmateriaal dat Bosch heeft gevonden en verzameld, is gebruikt als raamwerk voor het verhaal. Om dit alles tot een prettig leesbare roman te creëren, heeft de auteur gebruik gemaakt van fictieve elementen.
Frits Bosch ging terug naar de achttiende eeuw en is daarmee op invoelende wijze in het bewogen leven van zijn voorvader Adam gedoken. De keuzes die Adam destijds tegen wil en dank heeft moeten maken, zijn door de auteur op boeiende wijze in De Tromslager gereconstrueerd.’

1 Boeiend beschreven levensverhaal

Boekbespreking op AKO-site (Wiebe Gorter, november 2021) 

Frits Bosch ( 1952 ) schreef in 2019 ‘Help de psycholoog verzuipt !’ Toen hij onlangs in een kerk in het oosten van Zwitserland het doopvont zag, waarin zijn voorvader Adam Bösch ( 1762 –1824 ) gedoopt was en in het doopboek in sierlijke letters diens naam zag staan, ging hij op zoek naar informatie over hem. Hij vond ‘een paar snippers in archieven van de burgerlijke stand, doopregisters en militaire archieven’. Hij besefte dat hij voort moest met schrijven, want die levensloop zou toch ook Nederlanders, die niet van Adam afstamden interesseren. Mijn inziens is de schrijver daarbij zeker niet verzopen in te onwaarschijnlijke fantasieën over dat leven of door het kiezen van saaie documenten ! Ik heb drie uren geboeid gelezen door de heldere, eenvoudige taal, genoten van zijn invulling van dat leven, soms gedurfd, vaak origineel. De stukjes uit kranten en brieven zijn goed gekozen, zoals dat uit de krant van ’s Hertogenbosch : het Stadsbestuur beklaagt zich dat bijna niemand in de stad de toch zo heuglijke vereniging van het Bataafse en Franse volk met illuminatie, kaarslicht gevierd heeft. Adam wil niet als zijn voorouders een simpele sappelende dagloner zijn, in zijn lieflijke Zwitserse dorp aan de rivier, met zich op de prachtige bergen. Hij gaat op weg naar Breda, omdat een oom hem vertelt, dat soldaten daar goed kunnen verdienen in een Zwitsers Regiment. Hij wil helemaal niet met een geweer lopen, maar er zijn ook trommelaars nodig. Niet alleen om het ritme bij het marcheren erin te houden, maar vooral om tijdens een gevecht de commando’s van de officieren naar de schutters over te brengen. Met zijn gewaardeerde, betrouwbare, regiment moet hij in 1795 helpen de vestingstad Grave aan de Maas verdedigen tegen de Fransen, die hun bevrijding van verstarde macht met ons willen delen. Adam raakt gewond en krijgsgevangen. Eenmaal weer vrij wordt hij gastvrij opgenomen in een weversfamilie in Haarlem. Hij vecht al trommelend, samen met de Fransen, tegen ongenode indringers op de Noordhollandse kust bij Petten : Engelsen en Russen. Hij raakt zwaar gewond aan zijn been en worstelt met verschrikkelijke herinneringen aan sneuvelende soldaten. Weer wordt hij in Haarlem liefdevol opgevangen, zodat hij daar met de vrouw van zijn leven trouwt, en met haar kinderen krijgt. Ze verhuizen naar Huisduinen, vlakbij Den Helder. Om zijn militaire en huiselijke lotgevallen, en zijn reis langs en over de Rijn goed te kunnen volgen : hou een atlas bij de hand. Hier verdient hij de kost eerst met het meegraven en later het leiding geven bij de bouw van een enorm fort. Napoleon acht dit noodzakelijk voor de verdediging. Na de Franse tijd wordt hij tenslotte politieman in Den Helder. Voor iedereen met interesse in levensverhalen met Nederland op de achtergrond, raad ik dit boek aan, zeker als die Franse overheersing je belangstelling heeft.

17 Het boek in een ruk uitgelezen.Mede omdat het verhaal zich in (mij) bekende omgeving afspeelt – en ik van geschiedenis houd – zie je het voor je ogen gebeuren. (Thea Verheyen, 22-03-2022)

16 Hi! Heb tijdens mijn vakantie met plezier je boek uitgelezen! Dankzij je doorwrochte research en gedetailleerde beschrijvingen weet ik nu veel meer over de pré- Napoleontische tijd. Nanning van der Hoop, muziekdocent /therapeut (07-03-2022)

15 Aanbeveling: Heerlijk boek van uit de tijd van Napoleon. Heeft mij gestimuleerd om veel uit die tijd weer eens na te zoeken. Het dagelijks leven met en zonder heroïek wordt mooi zichtbaar, en wat gebeurde er toen veel in korte tijd. Dank Frits, voor dit inkijkje! (Peter Staal, huisarts (29-12-2021)

14 ‘Het was een heel informatief en toch ook goed leesbaar boek, het gaf een goed historisch tijdsbeeld,  waarin je het verhaal plaatste. Wat heb je veel bronnenonderzoek gedaan…. Een hele klus. Je schrijft erg beeldend, ik zag het voor me. Tussen de feiten en fictie was het interessant om bepaalde historische feiten te lezen,  waar ik nog nooit van gehoord heb, bv de rol van een tromslager in het leger en ook leuk net gedeelte over Haarlem in de 18/19e eeuw. (Fanny Pliester, 23-12-2021)

13 ‘Mooi verhaal, vol boeiende feiten en gebeurtenissen. Frits Bosch heeft een accurate en interessante reconstructie gegeven van een zwaar tijdperk. De Tromslager leert ons meer over de innerlijke conflicten in Nederland, maar ook binnen onszelf. Het is een prachtig boek voor iedereen die geïnteresseerd is in geschiedenis.’ (Bernard Bardsley op Goodreads, 20-12-2021)

12 ‘Dit boek geeft een mooi tijdsbeeld van einde 18e en begin 19e eeuw. Boeiend beschreven..’ (Henk Verbruggen op website boekhandel Blokker, 17-12-2021)

11 ‘Ik heb je werken verdeeld over mijn boekenkast ;). De Tromslager is de Bosch naast Boccaccio, Help! is de Bosch naast Beck (niet verkeerd voor een psycholoog). Nu nog een boek met je tekeningen uitbrengen, Frits!’ (Marc van der Gracht, 12-12-2021)

10 ‘Mooi hoe de ‘kleine’ belevenissen van een trommelaar zich hier afspelen in het grote verhaal van de Napoleontische tijd, een periode die me sowieso al interesseerde. Op deze manier is het echt prettig om te lezen! Een beenbreuk, gespalkt en smerig na een lange bootreis aan wal gaan in Haarlem, en dan plotseling oog in oog staan met een prachtige vrouw uit de bovenlaag: net een sprookje. En toch gebaseerd op onderzochte feiten. Ik begon eraan en kon niet meer ophouden. Dat krijg je als er in elke zin kleuren en geuren zitten waardoor het haast een film wordt. Bosch slaagt erin dat alles met elkaar te verbinden, er wordt geschiedenis verteld maar het blijft toch, door het vaak klein te houden, een vertelling, een sterk verhaal, en zeer onderhoudend. Complimenten.’ (Review op Hebban van Roy Janssen, 12-12-2021)

9 ‘Geweldig mooi boek en wat een levensloop van deze Adam Bosch en wat een armoede in die tijd, wat leven wij nu rijk.’ (Jan Rootlieb, 08-12-2021)

8 ‘Prachtige roman, heerlijk rustige en toch spannende vertelstijl, je vliegt door het boek heen. Wat een research heeft de auteur moeten verrichten om alle feiten over zijn voorvader te achterhalen. Het is een zeer geloofwaardig verhaal geworden. Petje af! , (Review op Bol van Blown away, Zaandam 08-12-2021)

7 ‘Dag Frits, net De Tromslager uitgelezen. Mooi hoe je met zo weinig informatie jouw voorvader zo levend hebt kunnen krijgen. Dit vergt meer dan alleen archiefwerk en literatuuronderzoek. Hiervoor is een ruim inlevingsvermogen onontbeerlijk. Zeer geslaagd. Vooral natuurlijk de episodes in Haarlem en Spaarnwoude.’ (Laura van der Wijden, directeur van Museum Haarlem, 05-12-2021)

6 ‘De Tromslager is een prachtige roman. Het verhaal voert je terug in de tijd en is zo meeslepend dat je het echt voor je ziet. Heel bijzonder dat de auteur dit over een van zijn voorouders heeft geschreven.’ (Review op Bol van Smile1307 50-59 jaar uit Lemmer, 1-12-2021)

5 ‘Hartelijk dank voor het toezenden van uw boek De Tromslager voor de bibliotheek van de vereniging. Met veel genoegen en interesse heb ik het gelezen, mijn complimenten voor het verhaal en de historische feiten. Erg leuk om herkenbare passages over Huisduinen en Den Helder te lezen.’ (Rens Schendelaar, Historische vereniging Den Helder, 22-11-2021)

4 ‘Boeiende historische omgevingen en gebeurtenissen, deels in voor mij bekend gebied. Zo bezocht ik deze zomer Grave, zonder te weten dat ik als het ware in jouw boek liep. Ook mooie passages in Haarlem en omstreken, van de poorten tot het Visserspad. Ik heb het boek met plezier gelezen en ben benieuwd naar je volgende project, als dat er al is (?)’ (Bert van Raalte, psycholoog, 22-11-2021)

3  ‘Ik heb het boek De Tromslager met heel veel plezier gelezen! Het is duidelijk te zien dat u heel wat voorwerk heeft gedaan. Dat zie je regelmatig terug in het boek. Grave komt veelvuldig voor. Nogmaals: een heel fijn boek en als je begint te lezen, blijf je lezen!’ (Jan Timmermans, Graafs museum, 19-11-2021)

2  ‘Is echt een ontzettend leuk boek. Ik heb het in één ruk uitgelezen’ (Rob Meijer, 14-11-2021).

1 ‘Ik vind dat je in dit boek op een hele mooie menselijke manier de geschiedenis maar ook het lijden en het plezier van het leven goed samen weet te brengen.’ (Bert van Galen , redacteur Radio Zaanstreek, 12-11-2021)

2 oktober 1899  slag bij Alkmaar

Op 2 oktober 1799 was de slag bij Alkmaar. Omdat deze confrontatie voor het Bataafs/Franse leger geen overwinning opleverde beval generaal Brune een terugtrekking naar een linie tussen Monnickendam in het oosten en Castricum in het westen. 

‘Met Adam gaat het niet goed. Hij krijgt van legerchirurgijn majoor Buchner een noodspalk en kan zich met behulp van een kruk een stukje verplaatsen, maar de gebeurtenissen bij Bergen blijven door zijn hoofd spoken. De gewonde soldaten zijn zoveel mogelijk bij elkaar gelegd. De nachten zijn zwaar, met het doordringende geluid van soldaten die huilen en schreeuwen van pijn. Hij wordt geteisterd door nachtmerries over dode militairen, explosies en bijtende stank van kruitdampen. Slijm hoopt zich op in zijn keel, hij heeft het gevoel hij stikt, het zweet gutst van zijn gezicht. Wat steevast terugkomt is het beeld van Marinus met de bebloede zaag. Schoppend en gillend wordt hij dan wakker, zonder besef van tijd en plaats. Niet alleen zijn gehavende been bezorgt hem pijn, maar de voortdurende spanning verkrampt zijn hele lichaam. Met de hygiëne is het slecht gesteld, af en toe wordt er een emmer vuil water neergezet bij de gewonden. Als hij ’s nachts gaat plassen en buiten in het donker een kuil met een paar planken moet bereiken dat als tijdelijk gemak is ingericht, glijdt zijn kruk weg en landt hij onfortuinlijk in een plas diarree. Lodewijk is in een boerderij ingekwartierd, maar komt regelmatig bij Adam langs. Omdat hij de dagelijkse portie meelpap niet lekker vindt, neemt Lodewijk af en toe een appel of een stukje vers roggebrood en een flesje brandewijn mee. Bij wijze van afleiding kan hij wat meer vertellen over de toedracht van de slag bij Bergen.

‘’s Morgens vroeg probeerden de Russische soldaten Bergen te veroveren, veel eenheden liepen door elkaar en schoten in het donker op hun eigen manschappen. Daarna gingen ze plunderend via Groet en Schoorl naar Bergen en werden daar verjaagd door Franse en Bataafse troepen. Alle beschikbare Franse troepen waren intussen naar Noord-Holland geroepen. Uit Haarlem kwamen nog eens duizend gewapende patriotten. Terwijl de doden nog niet waren geborgen en er her en der gewonde soldaten lagen te creperen, reed de goegemeente in koetsen langs omdat zij weleens met eigen ogen wilden zien hoe een oorlog eruitziet.’ Adam heeft moeite om het verhaal te volgen. Hij krijgt er hoofdpijn van. Soms straalt de pijn uit naar zijn nekspieren en als de linkerkant van zijn lichaam gaat vastzitten, moet hij weer even rusten. De dagen daarna vertelt Lodewijk meer over de laatste ontwikkelingen, zoals de slag bij Alkmaar op 2 oktober, die onbeslist bleef. Deze informatie gaat echter voor een groot deel langs Adam heen. Hij maakt zich meer druk over zijn verloren trommel. Er komt onverwacht een groepje militairen de kerk binnen en een van hen spreekt de gewonden toe: ‘Jullie worden met een schip naar Haarlem gebracht.’

De cover van mijn boek ‘De Tromslager’.

Archiefmateriaal Tromslager

Je kunt Frits Bosch ook volgen via LinkedIn en Twitter.

Signeersessie